Anatoma i fizjologia krtani. Jaką funkcję pełnią poszczególne narządy?
- Przepona – duży mięsień, który umożliwia podparcie oddechowe, co bezpośrednio przekłada się na brzmienie, siłę głosu i wytrzymałość krtani.
- Płuca – gromadzą powietrze, niezbędne do wprawienia fałdy głosowe w drgania.
- Krtań pełni funkcję głosową, oddechową, ochronną i stabilizacyjną. Znajdujące się w niej fałdy głosowe służą do wytwarzania tonu krtaniowego (zbliżając się do siebie za pomocą odpowiednich mięśni i drgając), który następnie jest wzmacniany w rezonatorach i tworzy charakterystyczny dla każdego człowieka głos.
- Rezonatory (czyli klatka piersiowa, jama ustna, zatoki nosowe) – wzmacniają dźwięk.
- Artykulatory (język, wargi, policzki, podniebienie miękkie) – dzięki wyraźnej mowie (dobrej dykcji) jesteśmy lepiej słyszalni.
Jak powstaje głos
Strumień powietrza z płuc wprawia w drgania zwarte fałdy głosowe. Wibracje te wytwarzają podstawowy dźwięk (fonacja), który jest następnie wzmacniany i modyfikowany w rezonatorach (klatka piersiowa, jama ustna, nosowa) oraz formowany w mowę przez narządy artykulacyjne (język, wargi, policzki, podniebienie miękkie).
Co jest ważne dla prawidłowego głosu?
- Odpowiednie nawilżenie. Osoba pracująca głosem powinna pić co najmniej 2 litry płynów dziennie (woda, napary z ziół, słaba czarna herbata). Dodatkowo można nawilżać gardło dostępnymi bez recepty tabletkami nawilżającymi i łagodzącymi. Należy jednak wziąć pod uwagę swoje alergie, nietolerancje, a także preferencje smakowe. W razie wątpliwości, najpierw warto skonsultować się z lekarzem.
- Prawidłowa postawa ciała. W przypadku wątpliwości, warto udać się na konsultację do fizjoterapeuty.
- Rozluźnienie. Warto wykonywać ćwiczenia relaksacyjne, np.: relaks progresywny mięśni wg Jacobsona, ćwiczenia oddechowe, stymulację nerwu błędnego, czy używać maty do akupresury. W przypadku przewlekłego stresu, na który nie działają powyższe techniki, warto rozważyć psychoterapię.
- Zdrowe nawyki: dobry sen, lekkostrawna dieta, ruch. Częstą przyczyną zaburzeń głosu jest refluks.
- Regularne badania: krtani i słuchu! Aby sprawdzić sprawność fałdów głosowych, należy zgłosić się na badanie videolaryngostroboskopia. Słuch u dorosłych najczęściej sprawdza się badaniem audiometrii tonalnej.
- Rozgrzewka przed wysiłkiem głosowym.
Co nie sprzyja głosowi?
- Mówienie podczas infekcji. Należy wówczas zachować szczególną ostrożność i jeszcze bardziej zadbać o odpowiednie nawodnienie.
- Alkohol i papierosy. Wysuszają śluzówkę, obniżają odporność, mogą powodować raka.
- Częste, skrajne zmiany temperatury. W przypadku nagłej zmiany ze środowiska zimnego na ciepłe lub odwrotnie, warto dać głosowi chwilę na przyzwyczajenie się.
- Suche powietrze
- Napięcia w ciele
Głos to narzędzie, z którego korzystamy codziennie – często nie zastanawiając się, jak wiele czynników wpływa na jego jakość. Chrypka, szybkie męczenie się podczas mówienia, uczucie „guli” w gardle czy utrata siły głosu nie powinny być ignorowane, zwłaszcza jeśli utrzymują się dłużej.
Jeśli zauważasz u siebie trudności związane z głosem lub masz wątpliwości, czy funkcjonuje on prawidłowo, warto skonsultować się z logopedą zajmującym się emisją głosu. Odpowiednia diagnoza i indywidualnie dobrane wskazówki mogą pomóc nie tylko poprawić komfort mówienia, ale też zapobiec pogłębianiu się problemów.
Beata Szewczyk-Błeszyńska, logopeda