Dyzartria to zaburzenie mowy, które często pojawia się nagle i budzi niepokój – zarówno u osoby chorej, jak i jej bliskich. Mowa staje się niewyraźna, wolna, czasem zniekształcona, jakby „rozlana” lub przeciwnie – nadmiernie napięta. Wbrew pozorom dyzartria nie jest problemem z myśleniem ani z rozumieniem języka w odróżnieniu od innego zaburzenia, o którym wielokrotnie wspominałam na moim blogu – afazji. Jej źródłem są zaburzenia w pracy mięśni odpowiedzialnych za mowę. Wkrótce opowiem właśnie o różnicach między tymi zaburzeniami.
W tym artykule wyjaśniam, czym dokładnie jest dyzartria, jakie są jej przyczyny, w jakich chorobach najczęściej występuje oraz kiedy warto zgłosić się do logopedy.
Czym jest dyzartria?
Dyzartria, z języka greckiego dys-„zaburzenie”, arthron-„artykulacja”, to neurologiczne zaburzenie mowy wynikające z uszkodzenia lub nieprawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Uszkodzenie to wpływa na mięśnie języka, warg, podniebienia miękkiego, żuchwy, krtani oraz mięśnie oddechowe.
W efekcie osoba z dyzartrią wie, co chce powiedzieć, ale jej aparat mowy nie wykonuje ruchów w sposób precyzyjny, skoordynowany lub wystarczająco silny.
Dyzartria może dotyczyć:
– artykulacji (wymawiania głosek),
– tempa i rytmu mowy,
– głośności głosu,
– melodii wypowiedzi,
– wyrazistości i płynności mowy.
Jak brzmi mowa w dyzartrii?
Objawy dyzartrii mogą się różnić w zależności od miejsca i rozległości uszkodzenia układu nerwowego, ale najczęściej obserwuje się:
– niewyraźną, „zamazaną” mowę,
– mowę zbyt wolną lub nienaturalnie przyspieszoną,
– cichą, monotonną lub nosową barwę głosu,
– trudności z wymawianiem dłuższych słów,
– szybkie męczenie się podczas mówienia,
– problemy z koordynacją oddechu i mowy,
– ślinienie się, trudności z połykaniem (często współwystępująca dysfagia).
Dla otoczenia mowa osoby z dyzartrią bywa trudna do zrozumienia, co może prowadzić do frustracji, wycofania społecznego i obniżenia jakości życia chorego.
W jakich chorobach i stanach występuje dyzartria?
Dyzartria jest objawem uszkodzenia układu nerwowego i może pojawić się w przebiegu wielu chorób oraz urazów, m.in.:
– udar mózgu (niedokrwienny i krwotoczny),
– choroba Parkinsona,
– stwardnienie rozsiane (SM),
– stwardnienie zanikowe boczne (SLA/ALS),
– choroba Huntingtona,
– mózgowe porażenie dziecięce.
– urazy czaszkowo-mózgowe,
– guzy mózgu,
– powikłania po operacjach neurochirurgicznych.
– zatrucia (np. alkoholem, lekami),
– ciężkie infekcje układu nerwowego,
– choroby neurodegeneracyjne o postępującym charakterze.
Dyzartria może mieć charakter nagły (np. po udarze), postępujący (np. w chorobach neurodegeneracyjnych), lub też stabilny (np. w mózgowym porażeniu dziecięcym).
Czy dyzartrię można leczyć?
Nie zawsze możliwe jest całkowite usunięcie przyczyny dyzartrii, ale terapia logopedyczna ma ogromne znaczenie. Jej celem jest: poprawa wyrazistości mowy, zwiększenie kontroli oddechu i głosu, wzmocnienie lub lepsza koordynacja pracy mięśni artykulacyjnych, nauka strategii ułatwiających komunikację i ogólna poprawa komfortu życia chorego.
Terapia zawsze powinna być dostosowana do rodzaju dyzartrii, choroby podstawowej oraz możliwości i potrzeb pacjenta.
W wielu przypadkach kluczowa jest również współpraca z innymi specjalistami, np. neurologiem czy fizjoterapeutą.
Kiedy zgłosić się do logopedy?
Warto jak najszybciej skonsultować się ze specjalistą, jeśli pojawiają się:
– nagłe zaburzenia mowy,
– wyraźne pogorszenie zrozumiałości wypowiedzi,
– mowa, która męczy chorego,
– trudności z połykaniem i kontrolą śliny,
– zmiany głosu po udarze, urazie lub w przebiegu choroby neurologicznej.
Wczesna diagnoza i terapia zwiększają szansę na poprawę komunikacji i zapobiegają utrwalaniu nieprawidłowych wzorców mowy i mają ogromne znaczenie dla jakości życia osoby chorej.
Bibliografia
1. Darley F.L., Aronson A.E., Brown J.R. Motor Speech Disorders. Saunders, Philadelphia.
2. Jastrzębowska G. (red.). Logopedia. Pytania i odpowiedzi. Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.
3. Yorkston K., Beukelman D., Strand E., Bell K. Management of Motor Speech Disorders in Children and Adults. Pro-Ed.
4. Pruszewicz A. Foniatria kliniczna. PZWL.
Beata Szewczyk-Błeszyńska, logopeda